Leestijd: ± 10 minuten · Laatst bijgewerkt: juli 2026

Inbouwschakelmateriaal is al het schakelmateriaal dat verzonken in de wand wordt gemonteerd: de inbouw-stopcontacten, inbouwschakelaars, dimmers en data-, usb- of tv-punten, samen met de inbouwdozen waarin ze wegvallen. U ziet aan de buitenkant alleen nog het afdekraam en de knop of het stopcontact netjes vlak in de wand liggen. Alle bedrading en de doos zelf zitten uit het zicht, ín de muur.

Het onderscheid dat de meeste keuzestress oplevert, zetten we meteen recht: inbouwschakelmateriaal is de tegenhanger van opbouwmateriaal, dat juist zichtbaar óp de wand wordt geschroefd en een kastje van een paar centimeter dik oplevert. Inbouw is de standaard in vrijwel elke moderne Nederlandse woning, omdat het strak wegvalt in de wand. Opbouw is geen mindere keuze, maar een bewuste keuze voor situaties waar u niet in de wand wilt of kunt werken, zoals een schuur, een garage of een gehuurde woning. Wie een verbouwing doet, een wand bijplaatst of het schakelmateriaal wil laten vernieuwen, kiest bijna altijd tussen deze twee.

Wat is inbouwschakelmateriaal?

Inbouwschakelmateriaal is de verzamelnaam voor alle bedienings- en aansluitpunten die u verzonken in de wand plaatst. Denk aan het stopcontact naast uw bank, de lichtschakelaar bij de deur, een dimmer, en de data-, usb- of tv-aansluiting achter de televisie. Het woord "schakelmateriaal" klinkt alsof het alleen om schakelaars gaat, maar in de vaktaal valt ook het stopcontact eronder. Het gaat om alles waarmee u stroom of een signaal aan- en uitzet of aftakt.

De term "inbouw" slaat op de manier van monteren, niet op het apparaat zelf. Een stopcontact bestaat namelijk zowel in een inbouw- als in een opbouwuitvoering. Bij inbouw komt het werkende deel in een inbouwdoos die in de wand is weggewerkt, en steekt er aan de buitenkant vrijwel niets meer uit. Juist die vlakke afwerking is de reden dat inbouw de standaard is geworden in woningen.

Let op één punt dat online geregeld door elkaar loopt: "inbouw" op zichzelf is een breed woord. Het wordt ook gebruikt voor inbouwspots, inbouwapparatuur in de keuken en inbouw in een auto. In dit artikel gaat het uitsluitend over inbouwschakelmateriaal: de stopcontacten, schakelaars en aansluitpunten in de wand.

Inbouw versus opbouw: wat is het verschil?

Het verschil in één zin: inbouwmateriaal valt verzonken in de wand weg, opbouwmateriaal wordt zichtbaar op de wand geschroefd. Bij inbouw zit de doos in de muur en ziet u alleen het afdekraam. Bij opbouw zit alles in een kastje dat op de wand staat en dat, afhankelijk van het model, ongeveer 4 tot 6 centimeter uitsteekt.

Dat ene verschil in montage bepaalt bijna alles eromheen: hoe u de kabels weglegt, hoe het eruitziet, en hoeveel werk het is. Bij inbouw lopen de kabels door installatiebuizen ín de wand naar de doos. Bij opbouw lopen de kabels zichtbaar over de wand, meestal netjes weggewerkt in een kabelgoot of een opbouwbuis. In de tabel hieronder ziet u de belangrijkste verschillen naast elkaar.

Een misverstand dat we graag rechtzetten: opbouw wordt online vaak weggezet als lelijk of tweederangs. Dat klopt niet. Opbouw is precies de juiste oplossing zodra u de wand niet wilt of kunt openbreken, bijvoorbeeld in een huurwoning, in een schuur, of als er snel een extra punt bij moet zonder verbouwing. Het is geen noodgreep, maar een volwaardige keuze met eigen voordelen: sneller te plaatsen en zonder schade aan de wand.

Wanneer kiest u inbouw en wanneer opbouw?

De keuze hangt af van drie dingen: het type wand, de ruimte, en hoeveel werk en sfeer u wilt. Als vuistregel geldt: in een afgewerkte woonruimte kiest u vrijwel altijd inbouw, en in een ruwe of tijdelijke ruimte is opbouw vaak logischer. Hieronder de afwegingen op een rij.

Het type wand is bepalend. In een stenen of betonnen wand freest of hakt u een sleuf en boort u een gat voor de inbouwdoos, die u daarna vastzet met gips of montagelijm. In een holle wand, zoals gipsplaat of een voorzetwand, gebruikt u een speciale klemmende doos, de hollewanddoos, die zich achter de plaat vastgrijpt. Kunt of wilt u de wand helemaal niet openbreken, dan is opbouw de uitkomst.

De ruimte en de omstandigheden wegen ook mee. In een woonkamer of slaapkamer wint inbouw op uitstraling. In een schuur, garage of kelder, of buiten, kiest u vaak opbouw, deels om praktische redenen en deels omdat daar spatwater of vocht kan voorkomen. Voor die situaties bestaat spatwaterdicht materiaal met een hogere beschermingsgraad; een gewoon inbouwpunt binnen heeft doorgaans beschermingsgraad IP20, wat aanraakveilig is maar niet spatwaterdicht.

Ten slotte spelen sfeer en kosten mee. Inbouw geeft een rustig, vlak wandbeeld, maar kost meer arbeid: er moet gehakt, gefreesd en gerepareerd worden. Opbouw is sneller geplaatst en beschadigt de wand niet, maar blijft zichtbaar. Wat in uw geval het handigst is, hangt dus echt van de situatie af.

Welke soorten inbouwschakelmateriaal zijn er?

Onder inbouwschakelmateriaal valt een hele familie aan punten, en ze hebben allemaal dezelfde basis: een inbouwdoos in de wand met daarin het werkende deel, afgewerkt met een afdekraam. Wat erin zit, verschilt per functie. Klap hieronder open wat voor u van toepassing is.

De inbouwdoos en de inbouwdiepte

De inbouwdoos is het hart van elk inbouwpunt: de ronde kunststof kom in de wand waar het stopcontact of de schakelaar in wordt geschroefd. Voor de meeste woningsituaties gebruikt u een standaard inbouwdoos met een inbouwdiepte van 40 of 50 mm, die u in steen of beton plaatst met een dozenboor (gatzaag) van 68 mm. De juiste doos en de juiste boormaat kiezen voorkomt het gros van de montageproblemen.

De inbouwdiepte komt in de praktijk in twee, soms drie smaken: 40, 50 en soms 60 mm. Een diepere doos geeft meer ruimte voor de draden achter het stopcontact, wat het aansluiten en terugduwen prettiger maakt. Fabrikanten en webshops geven 40 mm op als voldoende voor een gewoon stopcontact of schakelaar, en 50 of 60 mm als er meer draden of dikkere bedrading in moeten. De ondiepe doos gebruikt u als er achter de wand weinig ruimte is.

Het wandtype bepaalt welke doos u nodig heeft. In een stenen of betonnen wand komt een massieve inbouwdoos die u vastzet met gips of lijm; daarvoor boort u met een 68 mm dozenboor, ongeveer 47 tot 50 mm diep. In een holle wand (gipsplaat, voorzetwand) gebruikt u een hollewanddoos met veerklauwen, en die vraagt juist een groter boorgat van meestal 76 mm. Die twee boormaten worden vaak verward, met een verkeerd gezaagd gat als gevolg. Kijk daarom altijd op de verpakking welke gatzaag bij úw doos hoort: het gaat om fabrikant-productwaarden, geen natuurwetten.

Wilt u twee of meer punten netjes naast elkaar, dan werkt u met de hart-op-hart maat van 71 mm. Dat is de vaste afstand tussen de middelpunten van gekoppelde dozen, en dezelfde maat waarop de afdekramen en centraalplaten passen. Houdt u die 71 mm aan, dan lopen de stopcontacten en de afdekramen straks perfect in één lijn.

Hoe is een inbouwpunt opgebouwd?

Een inbouwpunt is opgebouwd uit vier lagen die op elkaar vastzitten: de inbouwdoos in de wand, het werkende deel (het basiselement) dat daarin vastzit, het afdekraam eromheen, en de centraalplaat of knop als afwerking. Snapt u die volgorde, dan begrijpt u meteen hoe u een stopcontact of schakelaar losneemt en weer terugzet.

Onderaan zit de inbouwdoos in de wand. Daarin wordt het basiselement vastgezet: dat is het eigenlijke stopcontact of de schakelaar, met de aansluitklemmen voor de draden. Het basiselement zet zich vast in de doos met schroeven, of met spreidklauwen die achter de doosrand grijpen zodra u ze aandraait. Daaroverheen komt het afdekraam, het zichtbare omlijstende deel dat het gat netjes afdekt. De afwerking vormt ten slotte de centraalplaat (bij een stopcontact) of de wip of knop (bij een schakelaar of dimmer). Meer over dat zichtbare deel leest u op onze pagina over het afdekraam.

Klik in het diagram hieronder op een onderdeel om te zien wat het doet. Zo ziet u meteen hoe de vier lagen in elkaar grijpen, van de doos in de wand tot het afdekraam dat u aanraakt.

De onderdelen van een inbouwpunt op een rij:

• de inbouwdoos, de kunststof kom in de wand waar alles in komt;
• het basiselement, het werkende stopcontact of de schakelaar met de aansluitklemmen;
• de bevestiging, met schroeven in de doos of met spreidklauwen die achter de doosrand grijpen;
• het afdekraam, het zichtbare omlijstende deel rond het punt;
• de centraalplaat of wip, de afwerking die u aanraakt en die op de 71 mm-maat past.

Montage, hoogte en vochtige ruimtes

Bij het inbouwen komt het aan op de juiste doos, een strak gat en de juiste plek. De doos moet vlak in de wand liggen zodat het afdekraam netjes tegen de muur sluit, en het gat mag niet ruimer zijn dan nodig, anders krijgt de doos geen houvast. Zit de doos eenmaal goed, dan wordt het basiselement erin geschroefd en het afdekraam erop geklikt of geschroefd.

Voor de hoogte hanteren installateurs vaste gewoontes. In de praktijk zit een lichtschakelaar meestal rond 105 cm boven de vloer, en een stopcontact in een woonkamer rond 25 tot 30 cm. Boven het aanrecht komen de stopcontacten hoger, op ongeveer werkbladhoogte. Dit zijn gangbare hoogtes, geen wet: u mag ervan afwijken als dat handiger uitkomt.

In natte en vochtige ruimtes ligt dat strenger. Voor een badkamer geldt een zone-indeling: rond het bad en de douche mag lang niet overal een stopcontact of schakelaar zitten, en waar het wel mag, gelden eisen aan de beschermingsgraad (IP) en aan de afstand tot het water. Die eisen staan in de norm NEN 1010.

De doos plaatsen en het punt monteren is één ding; het aansluiten op de installatie is een ander verhaal, want daar komt spanning bij kijken. Hoe u een punt veilig aansluit, leest u bij stopcontact aansluiten. Zit uw wand vol verrassingen, dan komt u onderweg soms een van onderstaande problemen tegen.

Wat kost inbouwschakelmateriaal laten plaatsen?

Een vaste prijs is er niet, want de kosten hangen sterk af van uw situatie. Eén bedrag noemen zou soms kloppen en vaak niet. Wat de prijs bepaalt, kunnen we wél op een rij zetten:

• Inbouw of opbouw: inbouw kost meer arbeid, omdat er gehakt, gefreesd en gerepareerd moet worden. Opbouw is sneller geplaatst.
• Het wandtype: een gipsplaatwand is sneller te bewerken dan beton of kalkzandsteen.
• Nieuw punt of vervangen: een bestaand punt vervangen is minder werk dan een heel nieuw punt aanleggen met verse bedrading vanuit de groepenkast.
• Aantal en merk: één stopcontact bijplaatsen verschilt van een hele kamer voorzien, en A-merken kosten meer dan basismateriaal.
• Afwerking en extra's: een dimmer, een usb-stopcontact of een datapunt is duurder dan een gewoon stopcontact.

Wilt u een prijs die bij úw situatie past? Vraag dan vrijblijvend een offerte aan. Dan kijken we mee naar het wandtype, het aantal punten en of de bestaande groep het aankan.

Zelf doen of een elektricien inschakelen?

Een doos plaatsen en een afdekraam opklikken is voor een handige klusser vaak goed te doen. Het aansluiten van een stopcontact of schakelaar op een groep is een ander verhaal, want dan werkt u aan een installatie die onder spanning kan staan. Dat laat u het beste over aan een erkende elektricien.

Zeker als er een nieuw punt bij moet met verse bedrading, of als de bestaande groep misschien al vol zit, is het verstandig een vakman te laten kijken. Een verkeerd aangesloten stopcontact merkt u niet meteen, maar het kan later een gevaarlijke situatie geven, van een losse draad tot oververhitting. Twijfelt u of uw installatie het extra punt aankan, dan geeft een controle vooraf rust.

Wilt u nieuwe stopcontacten, schakelaars of dimmers laten inbouwen of vervangen? Dan doen wij dat graag netjes en veilig, en maken we daar vooraf een vrijblijvende offerte voor.

Veelgestelde vragen