Leestijd: ± 9 minuten · Laatst bijgewerkt: juli 2026

Klein materiaal is de verzamelnaam voor alle kleine verbindings-, bevestigings- en afwerkmaterialen die een elektricien nodig heeft om een installatie compleet en veilig te maken: van lasklemmen en adereindhulzen tot tie-wraps, kabelklemmen, isolatietape en schroeven met pluggen. Het is geen apart product, maar een hele categorie aan kleine spullen die je bij vrijwel elke klus in kleine hoeveelheden gebruikt.

U komt de term op twee plekken tegen. In de werkplaats: vraag een monteur zijn koffer open te doen en u ziet tientallen laatjes vol met dit soort onderdelen, klaar om overal een draad te verbinden of een kabel vast te zetten. En op papier: onder aan een offerte of factuur staat vaak een regel "klein materiaal", los van de grote posten. Dit artikel legt allebei uit: wat er precies onder valt, en wat die post op uw rekening betekent.

Wat is klein materiaal?

Klein materiaal is het kleine verbruiks-, verbindings- en bevestigingsmateriaal dat nodig is om een elektrische installatie af te maken, los van de grote onderdelen. Denk aan alles wat de draden verbindt, de kabels vastzet en de aansluitingen netjes en veilig afwerkt. Elk stukje is goedkoop en op zichzelf onopvallend, maar zonder komt geen installatie werkend en veilig aan de praat.

Het handigst is het onderscheid met "groot materiaal". De groepenkast, de installatieautomaten, de kabel op een rol en de buis per lengte zijn de grote, dure componenten. Het kleine materiaal is het bindmiddel eromheen: de wago waarmee twee draden worden verbonden, de huls om een draadeind, de klem die de kabel op zijn plek houdt. Een goede vergelijking is het bakken van brood: het meel en de gist zijn de hoofdmoot, maar zonder een beetje bakpapier en wat gist komt er geen brood uit de oven. Niemand zet het bakpapier apart op het menu, toch zit het in de prijs.

Let ook op het verschil met gereedschap. Een striptang, een schroevendraaier of een boormachine is gereedschap: dat gebruikt de monteur keer op keer en gaat mee terug in de bus. Klein materiaal is verbruiksmateriaal: het blijft in uw installatie achter. Die grens is belangrijk als u een offerte leest, want gereedschap hoort niet als materiaalpost op uw rekening te staan.

Wat valt er allemaal onder klein materiaal?

Onder klein materiaal valt alles wat drie dingen doet: draden verbinden, kabels en onderdelen bevestigen, en aansluitingen afwerken of beschermen. Bijna elk stukje klein materiaal past in een van die drie taken. In de tabel hieronder ziet u de drie groepen met de bekendste voorbeelden.

Deze indeling is geen toeval: hij volgt de volgorde waarin een monteur werkt. Eerst worden de draden verbonden, dan wordt alles vastgezet, en tot slot wordt het geheel afgewerkt en beschermd. In een groepenkast of achter een schakelmateriaal zoals een stopcontact of schakelaar komen die drie taken op een klein oppervlak samen: verbinden, vastzetten, afwerken.

Verbindingsmateriaal: van wago tot adereindhuls

Verbindingsmateriaal is het klein materiaal waarmee twee of meer draden elektrisch met elkaar worden verbonden. Dit is het hart van de categorie, want een installatie is uiteindelijk een net van verbindingen. Een goede verbinding zit stevig vast, maakt goed contact en blijft bereikbaar voor controle; een slechte verbinding wordt warm en is een bekende oorzaak van storingen.

De bekendste is de lasklem, in de volksmond een "wago" genoemd naar het merk dat er beroemd mee werd. U klikt of drukt de gestripte draden erin en de klem maakt in een handomdraai contact, zonder gereedschap of schroeven. Daarnaast bestaat de klassieke kroonsteen, een rijtje schroefklemmetjes waarin u de draden vastschroeft, en de lasdop, een kapje dat u op ineengedraaide draden draait. Welke u kiest hangt af van de klus, maar voor moderne woningbedrading is de lasklem veruit favoriet.

Een apart maar veelgebruikt stukje is de adereindhuls. Dat is een klein metalen kokertje dat u om een gestripte draad perst voordat u die in een klem steekt. Een adereindhuls hoort alleen op een soepele, fijndradige draad, zoals van een aansluitsnoer: de vele dunne draadjes zouden anders uit elkaar wijken in de klem. Op een massieve installatiedraad, die uit een enkele stevige kern bestaat, heeft een huls geen functie. De hulzen komen in kleuren per doorsnede, wat het overzicht in een groepenkast bewaart.

Bij het verbinden geldt een ijzeren regel: verbind altijd kleur op kleur. Een bruine fasedraad hoort bij een bruine fasedraad, een blauwe nuldraad bij een blauwe nuldraad, en de groen-gele aardedraad blijft apart. U stopt nooit een fase en een nul samen in één klem. Verbindingen horen bovendien bereikbaar te blijven voor inspectie en onderhoud, een van de uitgangspunten van de normen voor elektrische installaties; een verbinding wegwerken achter dichtgezet stucwerk mag daarom niet zomaar. In een groepenkast ziet u dit principe overal terug, tot aan de aansluiting op de aardlekschakelaar.

Bevestigings- en montagemateriaal

Bevestigingsmateriaal is het klein materiaal waarmee kabels, buizen en onderdelen op hun plek worden gezet en gehouden. Als het verbindingsmateriaal zorgt dat de stroom loopt, dan zorgt het bevestigingsmateriaal dat alles netjes en stevig blijft zitten, jarenlang. Ook hier geldt: los is elk stukje een dubbeltjeswerk, maar samen bepalen ze of een installatie er verzorgd bijligt of een rommeltje wordt.

Voor het vastzetten van kabels gebruikt een monteur kabelklemmen en kabelzadels: klemmetjes en beugeltjes die met een schroef, spijker of plug tegen de wand komen en de kabel op vaste afstanden ondersteunen. Op plekken waar meerdere kabels samenkomen, bundelt de tie-wrap (het bundelbandje of de kabelbinder) ze tot een net pakket. Voor het ophangen van kastjes, buizen en beugels zijn er de schroeven en pluggen, in maten die passen bij de wand: een andere plug voor beton dan voor gipsplaat.

Het lijkt simpel, en dat is het meestal ook, maar de juiste keuze telt. Een te lichte plug in een zware muur, of een kabel die te los hangt, komt vroeg of laat terug als een probleem. Goed bevestigingsmateriaal, op de juiste afstanden geplaatst, is precies het soort onopvallende vakwerk dat het verschil maakt tussen een installatie die twintig jaar meegaat en een die na een jaar begint te rammelen.

Afwerk- en beschermmateriaal

Afwerkmateriaal is het klein materiaal waarmee aansluitingen worden geïsoleerd, beschermd en netjes afgewerkt. Dit is de laatste stap: de verbinding is gemaakt, alles zit vast, en nu moet het geheel veilig en verzorgd worden achtergelaten. Hieronder valt onder meer isolatietape, krimpkous, en de tules en wartels die een kabel netjes ergens doorheen voeren.

Isolatietape kent iedereen, en juist daarom gaat het vaak mis. Tape isoleert een blootliggend stukje geleider en houdt een bundeltje bij elkaar, maar tape maakt geen verbinding. Twee draden alleen met tape aan elkaar draaien is geen aansluiting maar een storing in wording. Voor de verbinding zelf gebruikt u een klem; de tape is hooguit de afwerking eromheen. Krimpkous doet iets soortgelijks, maar netter: een kunststof kousje dat u over de draad schuift en met warmte laat krimpen tot een strakke, isolerende laag.

Verder horen bij deze groep de doorvoertule en de wartel: kleine kunststof onderdelen die een kabel beschermen waar hij door een scherpe rand of een kastwand gaat. De tule neemt de scherpe rand weg, de wartel klemt de kabel bovendien vast en dicht af tegen stof en water. Waar een kabel door een buis loopt, bijvoorbeeld een flexibele buis, zorgt dit soort klein materiaal voor een nette, beschermde overgang. Samen maken de afwerkmaterialen van een kale verbinding een veilige, afgewerkte aansluiting.

Klein materiaal op een offerte of factuur

Op een offerte of factuur is "klein materiaal" een aparte, meestal kleine post voor al het verbruiksmateriaal dat te veel moeite kost om per stuk te tellen. Geen enkele installateur schrijft tien wago's, een halve rol tape, vijf tie-wraps en drie hulzen los op de rekening: dat zou de offerte onleesbaar maken en meer tijd kosten dan het materiaal waard is. Daarom wordt het samengevat in één regel.

Hoe dat wordt berekend, verschilt per bedrijf. Sommige installateurs nemen het kleine materiaal mee in het uurtarief en noemen het niet apart. Andere zetten het als een aparte post of als een kleine opslag op de offerte, bijvoorbeeld een vast bedrag per klus of een klein percentage van de materiaalkosten. Geen van beide is verdacht; het is een normale manier om een praktisch onmeetbare kostenpost eerlijk te verrekenen. Wat telt, is dat het bedrag redelijk is in verhouding tot het geheel, en dat u mag vragen hoe het is opgebouwd.

Ziet u de post staan en twijfelt u, vraag dan gewoon na wat eronder valt. Een goede installateur legt het zonder aarzelen uit. Wat u wél scherp mag houden: klein materiaal hoort klein te zijn ten opzichte van de grote posten zoals de groepenkast of het schakelmateriaal. Staat er een fors bedrag onder "klein materiaal", dan is dat geen kwestie van de norm maar van transparantie, en dat is precies het soort vraag dat een net bedrijf graag beantwoordt.

Soorten klein materiaal op een rij

Klein materiaal is een brede categorie, en welk soort u nodig heeft hangt af van de klus. Klap hieronder open wat voor u van belang is.

Veelgemaakte fouten met klein materiaal

Klein materiaal is goedkoop, en juist daarom wordt er nog weleens op bezuinigd of mee gerommeld. Hieronder de fouten die wij het vaakst tegenkomen.

Zelf kopen of de elektricien laten regelen?

Een rol tape of een zakje wago's zelf kopen kan iedereen, en voor een klein klusje is dat prima. Het verschil zit hem niet in het kopen, maar in het weten wélk klein materiaal waar hoort: de juiste klem voor de juiste draad, de juiste plug voor de juiste muur, en een verbinding die kleur op kleur en bereikbaar blijft. Dat is vakkennis, geen boodschappenlijstje.

Zodra het om een vaste installatie gaat, ligt de lat hoger. Op de plekken waar veel klein materiaal samenkomt, zoals in de groepenkast of achter een installatieautomaat, is een verkeerde verbinding geen "lampje dat het niet doet" maar een risico op oververhitting, kortsluiting of erger. Werk aan de vaste installatie laten wij daarom altijd door een erkende elektricien doen, niet door een handige klusser. Twijfelt u of uw installatie en de verbindingen erin nog kloppen, dan kunt u een installatiecheck laten uitvoeren.

Veelgestelde vragen