Leestijd: ± 11 minuten · Laatst bijgewerkt: juli 2026

NEN 3140 is de Nederlandse norm voor de veilige bedrijfsvoering van elektrische installaties: het veilig werken aan, veilig gebruiken en periodiek keuren van installaties en elektrische arbeidsmiddelen die al in gebruik zijn. Kort gezegd gaat NEN 3140 niet over het aanleggen van elektra, maar over het veilig houden ervan zolang het in bedrijf is.

Vraag tien mensen wat NEN 3140 is en de meesten antwoorden "die keuring die mijn baas laat doen". Dat klopt half. De bekende NEN 3140-keuring is inderdaad een onderdeel, maar de norm gaat over veel meer: wie er aan de installatie mag werken, hoe u dat veilig doet, welke apparaten en gereedschappen periodiek gecontroleerd moeten worden, en hoe vaak. NEN 3140 is de nationale invulling van de Europese norm NEN-EN 50110 voor het bedienen van en werken aan elektrische installaties.

Waar komt u de norm tegen? Vooral als werkgever, verhuurder, vve of beheerder. Voor een particuliere woning is een NEN 3140-keuring niet wettelijk verplicht, maar voor bedrijven is het de manier om aan te tonen dat u aan uw wettelijke zorgplicht voldoet. In dit artikel leest u wat NEN 3140 precies regelt, of het verplicht is, wat er gekeurd wordt, hoe vaak, en waarin het verschilt van de aanlegnorm NEN 1010.

Wat is NEN 3140?

NEN 3140 is de norm die beschrijft hoe u veilig werkt aan, veilig gebruikmaakt van en periodiek controleert wat er al aan elektra in gebruik is. Ze gaat dus over de héle levensduur van een installatie ná de oplevering: het bedienen, het onderhouden, het inspecteren en het organiseren van dat alles. In vaktaal heet dat "veilige bedrijfsvoering van elektrische installaties".

De norm regelt drie dingen die vaak los van elkaar worden gezien, maar die bij elkaar horen. Ten eerste het veilig werken: hoe u spanningsloos maakt, afschermt en meet voordat u aan een installatie komt. Ten tweede het periodiek keuren: het met een zekere regelmaat controleren van zowel de vaste installatie als de losse elektrische arbeidsmiddelen. Ten derde de organisatie eromheen: wie welke bevoegdheid heeft en wie waarvoor verantwoordelijk is.

Wat NEN 3140 níet is, is minstens zo belangrijk. Het is geen norm voor het aanleggen van nieuwe elektra, en het is geen wet. Die twee misverstanden halen we hieronder een voor een weg.

Het verschil tussen NEN 1010 en NEN 3140

Het verschil in één zin: NEN 1010 gaat over het aanleggen van een installatie, NEN 3140 over het veilig gebruiken en beheren ervan. De eerste kijkt naar het moment dat de elektra wordt gebouwd, de tweede naar alle jaren daarna dat de elektra in bedrijf is.

Dit is de meest gemaakte fout rond deze twee normen, en u komt hem online vaak tegen: de twee worden door elkaar gehaald of zelfs als hetzelfde gepresenteerd. Dat klopt niet. Het zijn twee verschillende normen voor twee verschillende momenten in het leven van een installatie.

Een vergelijking maakt het concreet. Denk aan uw auto. De bouw en typegoedkeuring van de auto, dat de auto veilig is ontworpen en gemaakt, lijkt op NEN 1010: de regels waaraan de aanleg moet voldoen voordat de installatie in gebruik gaat. De jaarlijkse APK daarna, of de auto ná al die kilometers nog veilig is, lijkt op NEN 3140: de periodieke controle van iets dat al in gebruik is. Andere norm, ander moment.

Beide normen werken samen. Een nieuwe groepenkast wordt volgens NEN 1010 aangelegd en opgeleverd, en valt vanaf dat moment onder het regime van NEN 3140 voor veilig gebruik en periodieke controle. De aanlegnorm draagt als het ware het stokje over aan de gebruiksnorm.

Is een NEN 3140-keuring verplicht?

NEN 3140 zelf is geen wet. Toch is het antwoord op "is het verplicht" voor veel bedrijven in de praktijk: ja. De norm is namelijk de erkende manier om te voldoen aan een verplichting die wél in de wet staat.

Die wettelijke verplichting komt uit de Arbowet en het bijbehorende Arbobesluit. Kort samengevat moet een werkgever zorgen dat de elektrische installatie én de elektrische arbeidsmiddelen op het werk veilig zijn en veilig blijven, en dat ze periodiek worden gecontroleerd. De wet zegt niet letterlijk "u moet NEN 3140 volgen", maar de norm beschrijft precies hóe u aan die zorgplicht voldoet. Daarom geldt een NEN 3140-keuring in de praktijk als het bewijs dat u het goed heeft geregeld.

En voor een particuliere woning? Daar is een NEN 3140-keuring niet wettelijk verplicht. Dit is een belangrijk misverstand om recht te zetten: online wordt weleens de indruk gewekt dat iedereen zijn elektra volgens NEN 3140 moet laten keuren. Dat geldt niet voor uw eigen huis. De verplichting hangt aan het wérkgeverschap en aan het beheer van installaties waar anderen mee werken. Woont u gewoon in uw eigen woning, dan is een controle een verstandige, maar vrije keuze. Twijfelt u over de staat van uw woninginstallatie, dan is een installatiecheck de laagdrempelige route.

Voor wie speelt de verplichting dan wél? Vooral voor werkgevers, verhuurders, vve's en beheerders van gebouwen. De wegwijzer hieronder laat in één klik zien wat voor uw situatie geldt.

Wat valt er onder NEN 3140?

Onder NEN 3140 vallen twee dingen: de vaste elektrische installatie én de losse elektrische arbeidsmiddelen. Juist dat tweede wordt vaak vergeten. Veel mensen denken bij een keuring alleen aan de meterkast, maar de norm kijkt óók naar al het elektrisch gereedschap en de apparaten die in gebruik zijn.

De vaste installatie is het deel dat u kent: de groepenkast, de bedrading, de aarding, de aardlekbeveiliging en alle vaste aansluitpunten. Dat is dezelfde installatie die bij de aanleg onder NEN 1010 viel, maar nu bekeken vanuit veilig gebruik in plaats van veilige aanleg.

De arbeidsmiddelen zijn alles wat u kunt verplaatsen en op een stopcontact aansluit: handgereedschap, machines, verlengsnoeren, haspels en zelfs kantoorapparatuur. Een verlengsnoer met een beschadigde mantel of een boormachine met een kapotte stekker is een reëel risico op de werkvloer, en dat is precies wat de periodieke controle wil opvangen. Hieronder ziet u de categorieën die u het vaakst tegenkomt.

Hoe vaak moet er gekeurd worden?

Hier zit een hardnekkig misverstand: veel mensen denken dat NEN 3140 een vast interval van één jaar voorschrijft. Dat klopt niet. De norm schrijft géén vast getal voor, maar laat het interval afhangen van een risico-inschatting. Hoe zwaarder en risicovoller het gebruik, hoe vaker gekeurd wordt.

Voor die risico-inschatting kijkt u naar een aantal factoren: hoe intensief iets gebruikt wordt, in wat voor omgeving (droog kantoor of stoffige bouwplaats), hoe kwetsbaar het apparaat is, en welke gevolgen een defect zou hebben. Een boormachine op een bouwplaats loopt meer risico dan een printer op een kantoor, en wordt dus vaker gekeurd. NEN 3140 biedt hiervoor een rekenmodel dat op basis van die factoren een passend interval oplevert.

De onderstaande richtwaarden komen in de praktijk veel voor, maar het zijn nadrukkelijk vertrekpunten, geen wettelijke termijnen. De uitkomst van de risico-inschatting kan korter of langer uitvallen.

Het idee erachter is logisch. Een apparaat dat elke dag intensief wordt gebruikt, slijt sneller en loopt meer risico dan iets dat zelden aanstaat. Door het interval op het risico af te stemmen, keurt u waar het nodig is en verspilt u geen tijd waar het risico laag is. Dat is precies waarom NEN 3140 geen star jaartal oplegt.

Wie mag volgens NEN 3140 keuren en werken?

NEN 3140 bepaalt niet alleen wat en hoe vaak, maar ook wie. Werken aan en keuren van een installatie mag niet zomaar iedereen; het moet gebeuren door mensen die daarvoor zijn opgeleid en die er schriftelijk voor zijn aangewezen. Dat aanwijzen van personen is een kern van de norm.

De norm onderscheidt een paar rollen. Bovenaan staat de installatieverantwoordelijke (IV): degene die eindverantwoordelijk is voor de veilige staat van de installatie. Daaronder de werkverantwoordelijke (WV): wie de leiding heeft over concrete werkzaamheden en toeziet op de veiligheid ter plaatse. En op de werkvloer twee niveaus van uitvoerenden.

Voor u als opdrachtgever betekent dit vooral één ding: laat een keuring uitvoeren door een bedrijf dat aantoonbaar met vakbekwame, aangewezen mensen werkt. Zo weet u dat het rapport dat u krijgt ook echt iets waard is.

Wat gebeurt er bij een NEN 3140-keuring?

Een NEN 3140-keuring bestaat, net als andere elektrakeuringen, uit twee delen die elkaar aanvullen: eerst een visuele inspectie, daarna een reeks metingen. Het oog van de inspecteur ziet de zichtbare gebreken, de meetapparatuur legt bloot wat verborgen zit. Meer over het keuringsproces in het algemeen leest u bij keuring; hier houden we het bij de hoofdlijn.

Bij de visuele inspectie kijkt de deskundige naar de staat van de installatie en de arbeidsmiddelen: beschadigde snoeren en behuizingen, oververhitte of verkleurde onderdelen, ontbrekende afscherming en ondeugdelijk uitgevoerd werk. Daarna volgen de metingen. De belangrijkste zijn de aarding (is die aanwezig en overal doorverbonden), de isolatiewaarde van de bedrading (de isolatieweerstand in megaohm, waarbij een hoge waarde goed is) en de werking van de aardlekschakelaar: schakelt die snel genoeg uit bij een lekstroom? De aardlekbeveiliging die mensen tegen elektrocutie beschermt, hoort al bij ongeveer 30 milliampère in te grijpen.

Elk gekeurd arbeidsmiddel krijgt na een goedkeuring meestal een keuringssticker met een datum, zodat op de werkvloer in één oogopslag te zien is dat het gereedschap is gecontroleerd. De hele keuring wordt afgesloten met een rapport: goedgekeurd, of een lijst met gebreken die aandacht nodig hebben. Dat rapport is uw bewijs richting de Arbeidsinspectie en uw verzekeraar dat u de veiligheid op orde heeft.

NEN 3140, Scope 8 en Scope 10

U komt naast NEN 3140 ook de termen Scope 8 en Scope 10 tegen, en die roepen verwarring op. Kort gezegd: NEN 3140 is de onderliggende norm, terwijl de Scopes een geborgde, gecertificeerde inspectiemethodiek zijn die daarop voortbouwt. De volledige uitleg over de Scopes staat op onze pagina over de Scope-keuring; hier het onderscheid op hoofdlijnen.

Scope 8 gaat over arbeidsveiligheid en bouwt voort op NEN 3140: het is in feite de gecertificeerde inspectie van de installatie op veilig gebruik, uitgevoerd door een SCIOS-gecertificeerd bedrijf. Scope 10 is iets anders: die kijkt specifiek naar het brandrisico van het elektrisch materieel, vaak met een warmtemeting, en wordt vooral door verzekeraars gevraagd. De twee vullen elkaar aan, en veel verzekeraars vragen ze in combinatie.

Waar zit dan het verschil met een "gewone" NEN 3140-keuring? Die kunt u laten uitvoeren zonder SCIOS-certificering, mits door een vakbekwaam persoon. Vraagt uw verzekeraar of opdrachtgever expliciet om een geborgde inspectie, dan komt Scope 8 of Scope 10 in beeld. Weet u niet welke variant voor u geldt, dan denken we graag met u mee.

Zelf regelen of een deskundige inschakelen?

Een NEN 3140-keuring is geen klus die u er zelf even bij doet. Een deel van de controle bestaat uit metingen met professionele apparatuur, zoals een installatietester, en uit het beoordelen van de uitkomsten aan de hand van de norm. Dat vraagt kennis, het juiste gereedschap en, niet in de laatste plaats, de juiste aanwijzing als vakbekwaam persoon.

Dat is meteen de waarde ervan. Een keuring is een onafhankelijk oordeel: iemand die er verstand van heeft meet na wat u zelf niet kunt zien en legt het vast in een rapport waar u, uw verzekeraar en de Arbeidsinspectie op kunnen bouwen. Zelf een sticker op een boormachine plakken heeft die waarde niet.

Moet uw bedrijf, vve of verhuurbedrijf voldoen aan NEN 3140, of weet u niet zeker of het voor u geldt? Laat het dan door een erkende elektricien beoordelen. Wij verzorgen de volledige NEN 3140-keuring van zowel de vaste installatie als uw arbeidsmiddelen, en helpen u aan een rapport dat aantoont dat u de veiligheid op orde heeft. Wilt u eerst weten wat het voor uw situatie kost, vraag dan vrijblijvend een offerte aan.

Veelgestelde vragen