Een netbeheerder is het bedrijf dat het elektriciteitsnet (en vaak ook het gasnet) in uw regio aanlegt, onderhoudt en beheert, en dat de stroom tot en met de meter in uw woning brengt. U kunt uw netbeheerder niet zelf kiezen: welke u heeft, hangt af van waar u woont. Dat is meteen het grote verschil met uw energieleverancier, want die kiest u wél zelf.

Toch komt u de netbeheerder vaker tegen dan u denkt. Hij is eigenaar van de verzegelde onderdelen in uw meterkast, hij is degene die u belt bij een stroomstoring in de straat, en hij is het loket als uw aansluiting verzwaard moet worden voor bijvoorbeeld een laadpaal of warmtepomp. In dit artikel leest u wat de netbeheerder precies doet, waar zíjn net ophoudt en uw eigen installatie begint, en wanneer u bij de netbeheerder moet zijn en wanneer bij een elektricien.

Wat is een netbeheerder?

Een netbeheerder is het bedrijf dat verantwoordelijk is voor het energienet in een vast gebied. Volgens de branchekoepel Netbeheer Nederland houdt die taak in: het net aanleggen, onderhouden en uitbreiden, en zorgen voor veilig en ononderbroken transport van elektriciteit en gas naar alle aansluitingen in dat gebied. De taken van de netbeheerder zijn wettelijk vastgelegd (de Energiewet, de opvolger van de Elektriciteitswet 1998), en de toezichthouder ACM controleert de netbeheerders.

Het woord zegt het eigenlijk al: de netbeheerder beheert het net. Niet de stroom zelf, niet uw energiecontract en ook niet uw huisinstallatie, maar de kabels, transformatorhuisjes en aansluitingen waar de stroom doorheen komt. In de volksmond duiken ook woorden op als "netwerkbeheerder" of "energiemaatschappij", maar de officiële term is netbeheerder. Een energiemaatschappij die stroom levert, is juist géén netbeheerder, en waarom dat onderscheid ertoe doet, leest u hieronder.

Wat doet een netbeheerder?

De netbeheerder doet alles wat nodig is om de stroom betrouwbaar bij uw meter te krijgen. In de praktijk komt dat neer op vijf kerntaken:

• Aanleggen en uitbreiden: nieuwe kabels, transformatorhuisjes en aansluitingen, bijvoorbeeld voor nieuwbouwwijken of het steeds vollere stroomnet.
• Onderhouden en vervangen: verouderde kabels en installaties in het net vernieuwen voordat ze storingen geven.
• Storingen oplossen: valt de stroom in (een deel van) de straat uit, dan rukt de netbeheerder uit, dag en nacht.
• Aansluitingen verzorgen: een nieuwe aansluiting maken, een bestaande verzwaren of verwijderen, inclusief de verzegelde onderdelen in uw meterkast.
• De meter beheren: de (slimme) elektriciteitsmeter is van de netbeheerder; hij plaatst, vervangt en verzegelt hem.

Wat de netbeheerder bewust níet doet: stroom opwekken of verkopen. Hij stuurt u dus geen aanbiedingen en u kunt bij hem geen contract afsluiten. Zijn werk zit letterlijk onder de grond en in de meterkast, en juist daarom is het voor veel mensen onzichtbaar tot er iets aan de hand is.

Netbeheerder of energieleverancier: wie doet wat?

Het verschil in één zin: de energieleverancier verkoopt u de stroom, de netbeheerder brengt hem naar uw huis. Een veelgebruikte vergelijking uit de spoorwereld maakt het tastbaar: de netbeheerder is als de beheerder van het spoor, de energieleverancier is de vervoerder die de treinen laat rijden. U kiest zelf met welke vervoerder u reist, maar het spoor ligt er maar één keer.

Daarom kunt u wél overstappen van energieleverancier, maar niet van netbeheerder. De leverancier bepaalt uw tarief per kilowattuur en stuurt de energierekening. De netbeheerder zorgt voor de kabels, de aansluiting en de meter, en zijn kosten staan als vast bedrag op diezelfde rekening. Twee bedrijven, één rekening: dat is precies waarom deze twee rollen zo vaak door elkaar worden gehaald.

Handig ezelsbruggetje voor de praktijk: gaat het om geld, contract of tarief, dan belt u de leverancier. Gaat het om kabels, de meter, de aansluiting of een storing in de straat, dan is de netbeheerder aan zet.

Welke netbeheerders zijn er in Nederland?

Nederland telt zes regionale netbeheerders voor elektriciteit. Drie grote netbeheerders dekken het overgrote deel van het land: Liander, Enexis en Stedin. Daarnaast zijn er drie kleinere, regionale netbeheerders: Coteq, Rendo en Westland Infra. Grofweg zijn de werkgebieden zo verdeeld:

De grenzen volgen niet netjes de provinciegrenzen, dus in grensgebieden kan het per gemeente of zelfs per straat verschillen. Boven de regionale netbeheerders staat bovendien een landelijke: TenneT beheert het landelijke hoogspanningsnet, de elektriciteitssnelweg tussen de regio's. Voor gas is Gasunie Transport Services de landelijke netbeheerder. Als bewoner heeft u vrijwel alleen met uw regionale netbeheerder te maken.

Wie is mijn netbeheerder en kan ik wisselen?

Uw netbeheerder wordt bepaald door uw adres, en wisselen kan niet. De kabels in uw straat liggen er nu eenmaal, en die zijn van één beheerder. Waar bij energieleveranciers concurrentie is, is netbeheer een gereguleerd monopolie per regio: één net, één beheerder, met de ACM als toezichthouder op de tarieven en de prestaties.

Wie uw netbeheerder is, vindt u op drie plekken terug. Hij staat op uw energierekening, bij het vaste kostenblok. U kunt hem opzoeken met een postcodecheck, bijvoorbeeld via mijnaansluiting.nl of het EAN-codeboek. En u komt hem tegen in de brieven over uw (slimme) meter, want die meter is van hem.

Verhuist u naar een andere regio, dan krijgt u dus vanzelf een andere netbeheerder. Uw energieleverancier kunt u meenemen, uw netbeheerder niet. Iets om te onthouden bij een verhuizing: het overzetten van het energiecontract regelt u met de leverancier, een aanpassing aan de aansluiting zelf met de nieuwe netbeheerder.

Waar eindigt het net van de netbeheerder en begint uw eigen installatie?

De grens ligt in uw eigen meterkast, en hij is preciezer dan veel mensen denken: alles tot en met de kWh-meter is van de netbeheerder, alles daarna is van u. Loop het pad maar eens langs zoals de stroom het aflegt.

De netkabel komt binnen in de huisaansluitkast, de verzegelde kast onderin de meterkast. Daarin zit de hoofdzekering, die de totale stroom van uw aansluiting begrenst. Daarna volgt de kWh-meter, tegenwoordig meestal een slimme meter. Deze drie onderdelen zijn eigendom van de netbeheerder en zijn verzegeld: u mag ze niet openen, verplaatsen of vervangen, en uw elektricien ook niet.

Direct na de meter begint uw eigen installatie. De hoofdschakelaar, de groepenkast met de automaten en aardlekschakelaars, en alle bedrading door het huis: dat is allemaal uw eigendom en uw verantwoordelijkheid. Werk hieraan is dan ook geen netbeheerderswerk, maar werk voor een erkende elektricien.

Dat zegel is geen formaliteit. Vóór de meter staat de volle aansluitstroom zonder de beveiligingen van uw eigen kast, en de netbeheerder moet er zeker van zijn dat er niet buiten de meter om stroom wordt afgenomen. Ziet u een verbroken zegel of schade aan het verzegelde deel, meld dat dan bij uw netbeheerder in plaats van er zelf iets aan te doen.

Storing: netbeheerder of elektricien bellen?

De vuistregel is simpel: zit de hele straat zonder stroom, dan is het de netbeheerder; valt alleen bij ú (een deel van) de stroom uit, dan zit het probleem vrijwel zeker in uw eigen installatie. Kijk dus eerst even naar buiten of naar de buren voordat u gaat bellen.

Is het een netstoring, bel dan het nationale storingsnummer gas en stroom: 0800-9009. Dat nummer is gratis en dag en nacht bereikbaar; op basis van uw postcode wordt u doorgeschakeld naar uw eigen netbeheerder. Actuele storingen in uw buurt vindt u ook online op de storingskaarten van de netbeheerders. Duurt een stroomstoring langer dan vier uur, dan heeft u als consument meestal recht op een compensatievergoeding van 35 euro, en daarna 20 euro extra per volgende vier uur. Bedragen en voorwaarden kunnen wijzigen; controleer de actuele regeling bij uw eigen netbeheerder.

Springt er alleen bij u een groep of aardlekschakelaar uit, of valt de stroom in één deel van het huis weg, dan is dat geen zaak voor de netbeheerder. Lees dan eerst wat u zelf veilig kunt controleren (de wegwijzer hierboven linkt naar ons stappenplan bij stroomstoring), en laat de oorzaak bij twijfel opsporen door een elektricien. Neem gerust contact op als u er niet uitkomt: wij zoeken de storing veilig voor u uit.

Wat betaalt u aan de netbeheerder?

U betaalt de netbeheerder via uw energierekening: de netbeheerkosten staan daar als vast bedrag tussen, en uw energieleverancier draagt ze aan de netbeheerder af. Apart overmaken hoeft dus niet, en een rekening rechtstreeks van de netbeheerder krijgt u normaal gesproken niet.

De hoogte van die netbeheerkosten hangt niet af van hoeveel stroom u verbruikt, maar van uw aansluiting. Het belangrijkste onderdeel is het capaciteitstarief: hoe zwaarder de aansluitwaarde (bijvoorbeeld 1x35 A of 3x25 A), hoe hoger het vaste bedrag per jaar. Daarnaast betaalt u onder meer voor de meter en het vastrecht van de aansluiting. De tarieven worden jaarlijks vastgesteld onder toezicht van de ACM en verschillen per netbeheerder, dus per regio.

Goed om te weten bij een verzwaring: gaat u van een lichte naar een zware aansluiting, dan stijgen ook uw jaarlijkse netbeheerkosten mee. Dat weegt u dus mee in de keuze, net als de eenmalige kosten van de verzwaring zelf.

Aansluiting aanvragen of verzwaren: zo werkt het

Een nieuwe aansluiting, een verzwaring of het verwijderen van een aansluiting vraagt u altijd aan bij de netbeheerder, in de meeste gevallen via het gezamenlijke loket mijnaansluiting.nl. De netbeheerder plant het werk in en past de aansluiting, de hoofdzekering en zo nodig de meter aan. Houd rekening met een doorlooptijd van weken tot maanden; door de drukte op het stroomnet (netcongestie) kan het langer duren dan u verwacht.

Let op: met alleen de verzwaring bent u er meestal niet. Een zwaardere aansluiting, bijvoorbeeld van 1-fase naar 3-fase voor een laadpaal of warmtepomp, vraagt vrijwel altijd ook aanpassingen in uw eigen groepenkast: een passende hoofdschakelaar, nieuwe groepen en soms een grotere kast. Dat deel is geen netbeheerderswerk, maar werk voor uw eigen elektricien. In de praktijk werkt de volgorde zo:

1. U vraagt de verzwaring aan bij de netbeheerder (via mijnaansluiting.nl).
2. De elektricien maakt uw groepenkast passend, vóór of direct na de verzwaring.
3. De netbeheerder verzwaart de aansluiting en verzegelt zijn deel weer.

Twijfelt u of uw groepenkast een verzwaring of nieuwe apparaten aankan? Met de gratis groepenkast-check ziet u online hoe uw kast ervoor staat. Wilt u de kast laten aanpassen, dan maken wij daar vrijblijvend een offerte voor.