Leestijd: ± 11 minuten · Laatst bijgewerkt: juli 2026

Karakteristiek is de letter B, C of D op een installatieautomaat die aangeeft hoe snel die automaat uitschakelt bij een plotselinge stroompiek. Voluit heet dit de uitschakelkarakteristiek: de curve die het gedrag van de automaat in de tijd beschrijft.

Kijk eens naar de automaten in uw groepenkast. Daar staan codes op als B16 of C16. Het getal kent bijna iedereen: dat is de stroom in ampère. Over die ene letter ervóór bestaat veel meer verwarring, en dat is jammer, want juist die letter bepaalt of uw wasmachine gewoon opstart of dat de groep er telkens uit klapt.

Onthoud vooral dit, want het is de kern van dit artikel: de karakteristiek zegt niets over hoe zwaar of hoe veilig een automaat is, alleen over hóe snel hij reageert op een korte stroompiek. In vrijwel elke Nederlandse woning zit standaard de B-karakteristiek. Zodra er een motor, een pomp of een grote led-installatie bij komt, wordt de vraag "B, C of D?" opeens actueel. Dit artikel legt uit wat de letters betekenen en, belangrijker nog, welke u wanneer nodig heeft.

Wat is een karakteristiek?

De karakteristiek is de uitschakelkarakteristiek van een automaat: de manier waarop hij reageert op te veel stroom, aangeduid met de letter B, C of D. Kort gezegd zegt die letter hoe gevoelig de automaat is voor een korte, hoge stroompiek.

Het helpt om twee dingen die altijd samen op een automaat staan uit elkaar te houden. Het getal, bijvoorbeeld de 16 in B16, is de stroom in ampère waarvoor de groep is gebouwd. De letter ervoor is de karakteristiek. Die twee zeggen iets compleet anders: het getal gaat over hoevéél stroom er continu mag lopen, de letter over hoe snel de automaat ingrijpt bij een plotselinge piek.

In vaktaal heet dit voluit de uitschakelkarakteristiek of afschakelkarakteristiek, en soms de tijd-stroom-karakteristiek. Dat laatste is eigenlijk de duidelijkste naam, want een grafiek laat precies zien hoe lang de automaat wacht bij een bepaalde stroom. Veel mensen zoeken kortweg op "karakteristiek" of op "type B automaat", en dat is prima, zolang u onthoudt dat het over die uitschakelcurve gaat en niet over de ampèrewaarde.

Wat een installatieautomaat precies is en hoe hij van binnen is opgebouwd, leest u in het aparte artikel. Hier draait alles om die ene letter en om de vraag welke u nodig heeft.

B, C of D: wat betekent de letter?

B, C en D verschillen in hoeveel keer de nominale stroom er even doorheen mag voordat de automaat binnen een fractie van een seconde uitschakelt. B grijpt het snelst in, D reageert het laatst, en C zit er precies tussenin.

In de praktijk komt het neer op deze richtbanden:

Maak het concreet met de bekende B16. Zodra de stroom op die groep even boven grofweg drie tot vijf keer de 16 ampère uitkomt, dus ergens tussen de 48 en 80 ampère, schakelt het snelle deel van de automaat vrijwel meteen uit. Bij een C16 gebeurt dat pas rond de vijf tot tien keer, dus ongeveer 80 tot 160 ampère. Diezelfde 16 ampère, maar een heel ander piekgedrag. De volledige uitleg over de meest gebruikte automaat leest u op de pagina over de B16-installatieautomaat.

Let op één ding dat online vaak te stellig wordt gezegd. Die getallen zijn richtbanden, geen exact uitschakelpunt. Een automaat schakelt niet op de milliampère nauwkeurig bij precies "5 keer" om; de fabrikant garandeert dat hij bínnen die band snel uitschakelt. De opgave van de fabrikant is daarom altijd leidend, niet een vuistgetal uit een tabel.

Thermisch en magnetisch: waar de karakteristiek op werkt

De karakteristiek verandert alleen het snelle, magnetische deel van de automaat, niet het trage deel dat op overbelasting let. Een B16, een C16 en een D16 gedragen zich bij gewone overbelasting daarom precies hetzelfde; ze verschillen uitsluitend bij een plotselinge piek.

Dat komt doordat een automaat twee losse mechanismen heeft. Het ene is een bimetaalstrip die langzaam warm wordt en pas na verloop van tijd afslaat bij overbelasting, dus als er te lang te veel stroom loopt. Het andere is een elektromagnetische spoel die razendsnel ingrijpt bij een sluiting of een felle piek. De letter B, C of D stelt alléén de drempel van dat snelle, magnetische deel in. Het trage, thermische deel is voor alle drie de karakteristieken gelijk.

Dit is precies het punt waar veel uitleg online de mist in gaat. Men denkt dat een C-automaat "meer aankan" of een zwaardere groep toelaat dan een B. Dat klopt niet. Een B16 en een C16 laten allebei even veel continue stroom door, want dat bepaalt het getal (16 A) en de bijbehorende bimetaalstrip, niet de letter. Het enige verschil is hoe snel ze reageren op een korte piek of een beginnende kortsluiting.

Een korte piek, zoals de inschakelstroom van een apparaat op het moment dat u het aanzet, raakt juist dat magnetische deel. En dáár komt de keuze tussen B, C en D pas echt tot leven.

Welke karakteristiek heb ik nodig?

Voor gewone stopcontact- en lichtgroepen kiest u een B. Voor apparaten met een hoge inschakelpiek, zoals een motor, een pomp of een grote led-installatie, kiest u een C. Een D is er voor zware industriële belasting met extreme pieken, zoals grote transformatoren; in een gewone woning komt die vrijwel nooit voor.

De logica erachter is eenvoudig. Een gevoelige B grijpt bij een piek al snel in, en dat is thuis juist gewenst: hoe eerder een automaat bij een echte fout afslaat, hoe beter. Sommige apparaten trekken bij het aanzetten echter heel even een flinke piek, zonder dat er iets mis is. Op een B zou die piek de groep laten afslaan. Daarom kiest een installateur bij zulke apparaten een C, die de korte piek toelaat en pas bij een hogere stroom ingrijpt.

Een paar herkenbare situaties op een rij:

• Stopcontacten, verlichting, gewone huishoudelijke apparaten: B. Dit is de standaard in Nederlandse woningen, en terecht.
• Motor, pomp, compressor, machine met een aanloopstroom: meestal C, omdat de motor bij het starten kort veel meer stroom trekt.
• Grote transformator, lasapparaat, zware industriële installatie: D, met een zeer hoge inschakelpiek.
• Omvormer van zonnepanelen: gewoon B. Een omvormer bouwt zijn vermogen rustig op en geeft geen inschakelpiek, dus een gevoelige B is hier prima en zelfs gewenst.

Twee misverstanden zijn hier hardnekkig. Het eerste is dat een C "beter" of "veiliger" zou zijn dan een B, en dus fijner voor thuis. Het tegendeel is waar: thuis is de gevoeligere B juist gewenst. Zet u zonder reden overal een C neer, dan reageert uw kast trager op een echte fout. Het tweede is dat een D "de zwaardere C" zou zijn voor een lastige thuismachine. Ook dat klopt niet: D is echt bedoeld voor transformatoren en zware industrie, niet voor een gewone hobbymachine, die vrijwel altijd met een C toe kan.

Waarom klapt mijn automaat eruit bij het inschakelen?

Meestal omdat de karakteristiek te gevoelig is voor de inschakelpiek van wat u aanzet, niet omdat er iets kapot is. Op het aanzetmoment vraagt een apparaat heel even veel meer stroom dan daarna, en een gevoelige B-automaat ziet die korte piek soms aan voor een fout.

Dit is een klassiek scenario in werkplaatsen en schuurtjes. U zet een houtdraaibank, een zaag, een compressor of een dompelpomp aan, en op datzelfde moment valt de groep uit. Zodra u de automaat weer inschakelt, doet het apparaat het gewoon, tot u het opnieuw aanzet. Datzelfde ziet u bij verlichting: u vervangt oude spots door zuinige led, doet het licht aan, en de hele groep klapt eruit. Vreemd, want led gebruikt tóch veel minder. Toch klopt het, want een groep vol led-drivers vraagt op het inschakelmoment samen even een forse piek.

Belangrijk is hoe u dit onderscheidt van een echte storing. Klapt de automaat er alléén uit op het moment dat u iets aanzet, en werkt daarna alles gewoon? Dan wijst dat op de inschakelpiek en speelt de karakteristiek een rol. Klapt hij meteen weer uit, óók zonder dat u iets aanzet, of ruikt u een schroeilucht? Dan denkt u eerder aan een echte fout, en is het verstandig om niet zelf te blijven proberen, maar het te laten nakijken.

Kan ik zomaar een andere karakteristiek kiezen?

Een B door een C vervangen kán een oplossing zijn, maar het is geen klus om zelf even te doen. Een C laat de piek beter door, maar grijpt óók pas bij een hogere stroom in bij een échte kortsluiting. Daardoor moet opnieuw worden gecontroleerd of de groep bij een fout nog snel genoeg uitschakelt.

Dat laatste is niet zomaar een formaliteit. Of een automaat bij een sluiting op tijd afslaat, hangt af van de weerstand van de leiding: hoe langer en dunner de kabel, hoe lager de foutstroom die er kan lopen. Bij een gevoelige B is dat zelden een probleem, maar zet u er een C of D op, dan is er een hogere foutstroom nodig om het magnetische deel te laten werken. Op een lange of dunne leiding kan de kortsluitbeveiliging daardoor te traag worden. Een vakman toetst dit aan de NEN 1010 en rekent na of de uitschakeltijd nog klopt.

Bovendien is een andere karakteristiek lang niet altijd de beste oplossing. Bij heel veel led-armaturen is soms een inschakelstroombegrenzer of een extra groep zinniger dan een zwaardere automaat. Wat past, hangt af van uw situatie, en dat is precies waarom dit werk bij een erkende elektricien hoort. Twijfelt u of de beveiliging van uw groepen nog klopt? Doe dan de gratis groepenkast-check, dan weet u waar u aan toe bent voordat er iets wordt aangepast.

Varianten van de karakteristiek

De drie karakteristieken die u in en om de woning tegenkomt, zijn B, C en D. Klap hieronder open wat voor u van toepassing is.

Veelgestelde vragen